Đặc điểm vị thuốc quý Cát cánh chữa bệnh hô hấp

Cát cánh có tên khoa học là Platycodon grandiflorum (Jacq.) A.DC., thuộc họ Hoa chuông (Campanulaceae), là vị thuốc quý trong điều trị các bệnh về hô hấp.

Đặc điểm vị thuốc quý Cát cánh chữa bệnh hô hấp
Đặc điểm vị thuốc quý Cát cánh chữa bệnh hô hấp  

Đặc điểm vị thuốc Cát cánh trong y học

Cát cánh còn có tên khác như: Tề ni (Bản Kinh) Bạch dược, Cánh thảo (Biệt Lục), Lợi như, Phù hổ, Lư như. Ngoài ra còn có một số tên được đề cập trong các tài liệu về Dược liệu khác nữa như: Phương đồ, Phòng đồ, Khổ ngạch, Mộc tiện, Khổ cánh, Cát tưởng xử, Đô ất la sất.

Giảng viên Cao đẳng Y Dược Điện Biên – Trường Cao đẳng Y Dược Pasteur cho hay: Cây thuộc loại thân thảo sống lâu năm. Thân có chiều cao khoảng 50-80 cm. Lá gần như không cuống mọc đối hoặc mọc vòng 3 – 4 chiếc, phiến lá dạng hình trứng dài 3 – 6 cm rộng 1 – 2,5 cm, mép lá có răng cưa to. Lá mọc nhỏ dần về phía ngọn cây, có khi mọc so le.

Hoa Cát cánh mọc riêng lẻ hoặc dạng chùm thưa. Đài hoa có màu xanh, hình chuông rộng. Tràng hoa hình chuông màu lơ nhạt. Quả có hình quả trứng ngược.

Rễ cây có hình trụ, phía dưới thon nhỏ lại, rễ thường dài 15 – 20 cm và có đường kính 1 – 2 cm, thường rất ít khi phân nhánh. Rễ có vị hơi ngọt, sau đắng, đối với loại rễ to, dài, đều, chắc, màu trắng vị lại càng đắng.

Bộ phận dùng để làm thuốc của cây Cát cánh

Cây trồng khoảng 3 – 4 năm sẽ được thu hoạch. Người ta đào lấy rễ cây, rửa sạch đất cát, sau đó phơi hay sấy khô để dùng.

Bộ phận dùng để làm thuốc của cây Cát cánh
Bộ phận dùng để làm thuốc của cây Cát cánh

Cát cánh trong các nghiên cứu y học hiện đại

Hoạt chất chính có trong Cát cánh là các saponin triterpenoid nhóm olean. Sau khi thủy phân sẽ thu được các sapogenin như: acid platycogenic A,B,C, platycodigenin và acid polygalasic. Do trong phân tử có nhóm chức OH- ở  vị trí C-16 nên các saponin của Cát cánh có tính phá huyết rất mạnh. Ngoài ra trong rễ Cát cánh còn có chứa inulin.

Trong Cát cánh có inulin nên có thể dùng thuốc thử a – naphtol + acid sulfuric. Người ta tiến hành bằng cách đặt một ít bột dược liệu Cát cánh lên trên khay sứ, sau đó thêm một giọt dung dịch a – naphtol 15% trong cồn ethylic và một giọt acid sulfuric đậm đặc; kết quả sẽ xuất hiện màu tía.

Định lượng dùng Cát cánh

Trong Dược điển Trung quốc đã đưa ra quy định về hàm lượng saponin trong rễ Cát cánh không dưới 6%, tiến hành định luợng bằng phương pháp chiết rồi cân, theo nguyên tắc như sau: Chiết hết saponin trong 4g dược liệu với dụng cụ Soxhlet và dung môi là methanol. Sau đó cô đặc dịch chiết xuống còn khoảng 15-20ml, để nguội rồi thêm 50ml ether để thu kết tủa saponin. Kết tủa sau khi thu được đem hòa tan trong lần lượt 20, 10, 5ml methanol rồi lập lại như trên, nhằm mục đích để tinh chế. Sau cùng kết tủa lần hai được hòa tan trong methanol, bốc hơi trên nồi cách thủy rồi đem cân.

Cát cánh có công dụng hiệu quả trong việc long đờm
Cát cánh có công dụng hiệu quả trong việc long đờm

Tác dụng của Cát cánh

Chia sẻ thông tin về công dụng của Cát cánh, chuyên gia tư vấn tại fanpage Tin tức Y tế Việt Nam – Trường Cao đẳng Y Dược Pasteur cho hay:

  • Cát cánh có tác dụng long đờm và tiêu đờm, giúp làm hạ cholesterol máu.
  • Dược liệu Cát cánh còn có tác dụng hạ đường huyết, làm dịu thần kinh và giảm sốt.
  • Cát cánh được sử dụng trong điều trị các bệnh như: ho có đờm, viêm họng, viêm phế quản, hen suyễn, cao lipid huyết, cao huyết áp, tiểu đường, kháng viêm, hay người bệnh bị suy giảm miễn dịch.

Trong quá trình sử dụng Cát cánh cần lưu ý một số đặc điểm sau:

  • Thận trọng trong trường hơp người bệnh bị viêm, loét dạ dày hoặc ruột.
  • Người bệnh âm hư, ho lâu ngày và có biểu hiện ho ra máu, hỏa vượng, lao tổn, hay ho suyễn thì tốt nhất không dùng.
  • Người bệnh âm hư, hỏa nghịch, không có phong hàn ở phế cũng không được dùng loại dược liệu này.

Với những tác dụng dược lý khó thể phủ nhận, Cát cánh được sử dụng phổ biến hiện nay, tuy nhiên không vì thế mà bạn tùy ý sử dụng. Hãy tham khảo ý kiến từ các thầy thuốc có chuyên môn để được hướng dẫn cách dùng hiệu quả nhất.

Nguồn: yduocdienbien.info